• 2017-04-07

Zmarł profesor Jerzy Vetulani

Nie żyje profesor Jerzy Vetulani – wybitny neurobiolog, biochemik, profesor nauk przyrodniczych, ale także popularyzator nauki. Zmarł w wieku 81 lat w jednym z krakowskich szpitali, do którego trafił po wypadku samochodowym. Napisał kilkaset prac badawczych o międzynarodowym zasięgu i należał do najczęściej cytowanych naukowców polskich w dziedzinie biomedycyny.

Jerzy Vetulani podczas swojego wystąpienia na TEDx, Kraków 2011, fot. TEDxKrakow. Licencja CC BY 2.0 (źródło: Flickr)

Jerzy Vetulani podczas swojego wystąpienia na TEDx, Kraków 2011, fot. TEDxKrakow. Licencja CC BY 2.0 (źródło: Flickr)

Jerzy Vetulani urodził się w 1936 roku w Krakowie jako pierwszy syn Adama Vetulaniego, profesora i kierownika Katedry Prawa Kościelnego na Uniwersytecie Jagiellońskim, oraz Ireny z domu Latinik, biolożki, córki generała Franciszka Latinika. Adam Vetulani wziął udział w wojnie obronnej we wrześniu 1939 roku. Przedostał się do Rumunii, a następnie do Francji, gdzie również brał udział w walkach. Po wkroczeniu armii niemieckiej do Krakowa Irena Vetulani z synem Jerzym oraz jego braćmi musieli opuścić mieszkanie. Vetulani wspominał lata wojenne jako ciekawe, pełne fascynujących aktywności i odkrywania otaczającego świata, podważając zbiorowy, martyrologiczny obraz rozpaczy i nieszczęścia.

Vetulani rozpoczął edukację w 1942 roku przystępując od razu do drugiej klasy tajnych kompletów. Od 1948 roku uczęszczał do IV Państwowego Liceum im. Henryka Sienkiewicza w Krakowie, a po jego likwidacji do Liceum Ogólnokształcącego im. Bartłomieja Nowodworskiego w Krakowie, które ukończył z wyróżnieniem w 1952 roku.

Już jako nastolatek zupełnie odszedł od religii. Określił siebie z młodych lat mianem „buntownika, który robił wiele rzeczy na przekór rodzicom”. W wieku dwunastu lat zapisał się do Związku Młodzieży Polskiej, ale został usunięty z organizacji wskutek literówki popełnionej w artykule do gazetki szkolnej.

Jerzy Vetulani, Archiwum PAN i PAU (źródło: Wikimedia Commons)

Jerzy Vetulani, Archiwum PAN i PAU (źródło: Wikimedia Commons)

W 1952 rozpoczął studia biologiczne na Uniwersytecie Jagiellońskim (specjalność – fizjologia zwierząt), które ukończył w 1957 roku. W marcu 1956 podjął pracę jako wolontariusz w Zakładzie Farmakologii PAN (później przemianowany na Instytut Farmakologii), z którym związany był aż do końca życia. Następnie, również na Uniwersytecie Jagiellońskim, studiował chemię (specjalność – chemia teoretyczna), którą ukończył w 1963 roku.

Był jednym z założycieli i stałych bywalców Piwnicy pod Baranami, gdzie przez pewien czas pełnił rolę konferansjera. W Piwnicy poznał swoją przyszłą żonę – Marię Pająk, z którą miał dwóch synów: Marka (ur. 1964) oraz Tomasza (ur. 1965). W latach 1955–1962 działał jako prelegent w Krakowskim Dyskusyjnym Klubie Filmowym Studentów. Vetulani przyznał, że dzięki temu nauczył się mówić krótko, ciekawie i szybko wypowiedzi kończąc.

Stopień doktora nauk przyrodniczych otrzymał w 1966 roku, broniąc dysertacji Działanie pochodnych izoksazolu i pirazolu na metabolizm ustroju zwierzęcego przygotowanej pod kierunkiem Józefa Hano. W tym samym roku jako stypendysta Rikera wyjechał na rok do Wielkiej Brytanii. Po złożeniu rozprawy habilitacyjnej, wyjechał na prawie dwa lata do Stanów Zjednoczonych, gdzie od 1973 do 1975 pracował w Vanderbilt University. Międzynarodowe uznanie przyniosło mu odkrycie w 1975 roku (wraz z Fridolinem Sulserem) zjawiska β-downregulacji przez chroniczne podania leków przeciwdepresyjnych. Po śmierci matki zdecydował się wrócić do Polski. Stopień doktora habilitowanego uzyskał w 1976, profesora nadzwyczajnego – w 1983, zaś profesora zwyczajnego – w 1989 roku. W 1976 roku objął kierownictwo Zakładu Biochemii Instytutu Farmakologii PAN.

W 1980 wstąpił do „Solidarności”, działał w opozycji demokratycznej.

W 2006 roku Vetulani odszedł z funkcji kierownika Zakłau Biochemii Instytutu Farmakologii PAN i poświecił się w znacznym stopniu popularyzacji nauki. Na tym polu aktywny był już w latach 60., gdy publikował krótkie teksty w czasopiśmie „Wszechświat”. Zasłynął dzięki swoim wykładom popularnonaukowym, w których poruszał najczęściej tematykę funkcjonowania ludzkiego mózgu oraz zależności pomiędzy neurobiologią a różnymi aspektami społecznymi i kulturowymi. Od 2010 roku prowadził blog Piękno neurobiologii, na którym publikował nowości w dziedzinach neurobiologii i psychofarmakologii. Vetulani jako główną motywację do prowadzenia bloga podał chęć dzielenia się własną wiedzą z innymi. Prowadził również kanał na YouTube, gdzie publikował filmy ze swoim udziałem.

Vetulani po 1989 politycznie sympatyzował z centrum i lewicą. Był zwolennikiem legalizacji marihuany, a także ogólnej depenalizacji narkotyków dla osób pełnoletnich. Deklarował się jako ateista, choć jak sam stwierdził, nigdy nie próbował nawracać wierzących na niewiarę. Przez kilkadziesiąt lat pozostawał w serdecznych relacjach z Janem Pawłem II, którego uważał za wybitnego człowieka.

Profesor Jerzy Vetulani
1936–2017

Dodaj komentarz

Konkursy

Cytaty


Magazyn

Sonda

Działalność której instytucji zajmującej się promowaniem designu cenisz najbardziej?

Zobacz wyniki

Loading ... Loading ...

Zobacz archiwum

U have turned off the Artwork.

On the other hand U have become integrated with an interactive art experience.

Yes, U can go back but U can't change the fact that U've been integrated...

In case U want 2 turn the Artwork back on just click one of the other buttons.

CODEMANIPULATOR