Tadeusz Kantor: Pomiędzy Strukturami

Z okazji obchodów setnej rocznicy urodzin Tadeusza Kantora Instytut Kultury Polskiej w Londynie i Instytut Polski w Berlinie prezentują wystawę Tadeusz Kantor: Pomiędzy Strukturami. Koncentrując się na wczesnej twórczości artysty (1954–1965), wystawa pokaże świeże spojrzenie na artystyczny, teatralny i filmowy dorobek Kantora.

Tadeusz Kantor, „Suede 61”. Zdjęcie udostępnione dzięki uprzejmości Muzeum Narodowego w Krakowie, kolekcja prywatna (źródło: materiały prasowe)

Tadeusz Kantor, „Suede 61”. Zdjęcie udostępnione dzięki uprzejmości Muzeum Narodowego w Krakowie, kolekcja prywatna (źródło: materiały prasowe)

Na ekspozycji pojawi się niedawno odnaleziony film z udziałem artysty Uwaga!… Malarstwo, a także jego liczne rysunki, gwasze, obrazy, kolaże, fotografie oraz manifesty. Wystawa zostanie zaprezentowana dwukrotnie: w edynburskim Summerhall podczas Międzynarodowego Festiwalu Teatralnego Fringe, a następnie w Berlinie w Instytucie Polskim podczas Berlińskiego Tygodnia Sztuki Berlin Art Week.

Tadeusz Kantor (1915–1990) był wybitnym reżyserem, twórcą happeningów, scenografem, pisarzem, teoretykiem sztuki, aktorem we własnych przedstawieniach, a także jedną z najważniejszych postaci sceny artystycznej w Krakowie i prawdopodobnie najwybitniejszym przedstawicielem sztuki informel w Polsce. Co więcej, Kantor zarówno jako artysta, jak i teoretyk sztuki, skonceptualizował technikę ambalażu (z francuskiego emballer – owinąć), polegającą na owijaniu lub zaklejaniu dzieł sztuki, która zdominowała jego twórczość po okresie fascynacji sztuką informel.

Ważne jest, aby zrozumieć, że sztuki wizualne były dla Kantora równie ważne jak jego produkcje teatralne. Wszystkie jego prace to wyraz głębokich i skomplikowanych procesów artystycznych biegnących w różnych kierunkach i układających się w różne struktury. Wybór medium nigdy nie był dla Kantora przypadkowy, zawsze głęboko przemyślany – mówi dr Marc Glöde, kurator wystawy.

W centrum wystawy Marc Glöde usytuował nagrodzony w Wenecji film Uwaga!… Malarstwo (1957) w reżyserii Mieczysława Waśkowskiego i Antoniego Nurzyńskiego. Ten odnaleziony w 2010 roku krótki metraż przedstawia Kantora podczas pracy nad obrazem. W tym czasie, co świetnie widać na filmie, inspiracją dla Kantora była twórczość Jacksona Pollocka i jego charakterystyczny styl tworzenia poprzez ekspresyjne rozchlapywanie farby na płótno. W odróżnieniu jednak od filmu Hansa Namutha Jackson Pollock 51 krótki metraż Waśkowskiego i Nurzyńskiego nie ukazuje artysty w kadrze, obierając w ten sposób zupełnie inną ścieżkę rozpatrywania procesu twórczego. Uwaga!… Malarstwo nie stawia artysty w centrum wszechświata, lecz na kluczowego bohatera wybiera obraz, dając nam do zrozumienia, że Kantor postrzega sam proces twórczy jako istotę dzieła sztuki.

Film Uwaga!… Malarstwo oraz inne elementy wystawy – rysunki, gwasze, obrazy, kolaże, manifesty i fotografie – ukazują równoległą dynamikę twórczości artysty i wielowymiarowość form estetycznych. W rysunkach Kantora można znaleźć nawiązania do rozrysowanych kadrów filmowych oraz tradycji rysunku automatycznego. W kolażach i obrazach wykonanych technikami informel oraz ambalażu artysta kwestionował tradycyjnie przypisywaną im dwuwymiarowość, dodając obiekty do struktury płótna lub papieru. Kantor eksperymentował także z fotografią, używając jej nie tylko do dokumentacji, ale też do tworzenia nowych form, dodając na odbitkach autorskie rysunki. Wreszcie jego eseje i manifesty uzupełniają obraz tego artysty jako krytycznego myśliciela, który stale uczestniczył w międzynarodowym dyskursie swoich czasów.

Szerokie spektrum prac zaprezentowane na wystawie Tadeusz Kantor: Pomiędzy Strukturami ukazuje skomplikowane i wielopłaszczyznowe pojmowanie sztuki przez tego artystę. Ekspozycja jest także próbą zaprezentowania jego niezwykle kreatywnego podejścia do łączenia form i licznych zabaw między strukturami.

To nie przypadek, że prezentujemy tę wystawę właśnie podczas festiwalu Fringe, ponieważ to właśnie ten festiwal zapoczątkował karierę Kantora w Wielkiej Brytanii, a w konsekwencji przyczynił się do rozpowszechnienia jego twórczości na całym świecie. W latach 70. Richard Demarco kilkakrotnie zaprosił Kantora do Edynburga, aby tam zaprezentował swoje prace wizualne, a także przełomowe produkcje oscylujące między teatrem, instalacjami artystycznymi i happeningiem. To tutaj, na Fringe, brytyjska publiczność, twórcy i krytycy zachwycili się jego dziwnymi i jednocześnie przełomowymi spektaklami. Mając w pamięci poprzednie wystawy prac Tadeusza Kantora, od Fringe w 1972 roku przez Whitechapel Gallery w 1976 aż po Sainsbury Centre for Visual Arts w 2009, żywimy nadzieję, że wystawa Pomiędzy Strukturami prezentowana tego lata w Summerhall rzuci nowe światło na bogatą twórczość artysty, a pomysły Kantora ponownie ożyją w dialogu z nową publicznością — mówi Anna Godlewska, dyrektor Instytutu Kultury Polskiej w Londynie.

Kuratorem wystawy Tadeusz Kantor: Pomiędzy Strukturami jest dr Marc Glöde.

Będzie ona prezentowana w Summerhall jako część cyklu Allegories and Existence podczas Festiwalu Fringe w Edynburgu (od 5 sierpnia do 4 września). Kolejna odsłona wystawy odbędzie się w Instytucie Polskim w Berlinie w czasie Berlin Art Week (od września do października). Projekt powstał z inicjatywy Instytutu Polskiego w Berlinie i jest współtworzony przez Instytut Kultury Polskiej w Londynie, Cricotekę, Muzeum Narodowe w Krakowie, Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, Krakowskie Biuro Festiwalowe oraz Culture.pl.

Tadeusz Kantor: Pomiędzy Strukturami
Od 5 sierpnia do 4 września 2015 roku (Summerhall, Międzynarodowy Festiwal Teatralny Fringe w Edynburgu)
Od września do października 2015 roku (Instytut Polski, Berlin Art Week)

Dodaj komentarz