After Year Zero. Uniwersalizm i geografie współpracy

12 czerwca w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie rozpocznie się wystawa After Year Zero. Uniwersalizm i geografie współpracy. Wystawa analizuje kwestie dekolonizacji, przyglądając się geografiom współpracy i polityce uniwersalizmu po 1945 roku.

John Akomfrah, „Przemieniona noc”, 2013, dwukanałowa instalacja wideo (źródło: materiały prasowe organizatora)

John Akomfrah, „Przemieniona noc”, 2013, dwukanałowa instalacja wideo (źródło: materiały prasowe organizatora)

Pokazywana w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie wystawa to druga odsłona projektu pierwotnie zrealizowanego przez  Haus der Kulturen der Welt (HKW) w Berlinie w 2013 roku. Muzeum i HKW przygotowały także towarzyszącą wystawie publikację.

After Year Zero prezentuje prace artystów, filmy, dokumenty i materiały archiwalne, które badają związki pomiędzy dwiema odległymi politycznie i historycznie ramami wyłaniającego się powojennego porządku. Chodzi tu o konfrontację dominujących bloków dzielących północną półkulę Żelazną Kurtyną oraz wyłonienie się Trzeciego Świata, oddzielonego – jak to ujął Richard Wright w swoim raporcie z konferencji w Bandungu w 1955 roku – Kolorową Kurtyną. Autorzy wystawy stawiają zatem pytanie, w jaki sposób możemy rozpatrywać (historyczne) ciągłości i nieciągłości: w odniesieniu do Europy i Zachodu po 1945 roku, ale również do byłych państw kolonialnych, które osiągnęły niepodległość w dekadach następujących po upadku faszyzmu.

Wystawa powstała jako pokłosie cyklu warsztatów i debat prowadzonych w Algierze, Dakarze, Johannesburgu, Paryżu i Brukseli pod wspólnym tytułem Matters of Collaboration. Warsztaty te, których głównym tematem było krytyczne spojrzenie na dawne i obecne relacje między Europą i Afryką, dotyczyły dwóch radykalnie odmiennych znaczeń słowa współpraca: kolaborowania z wrogiem oraz współdziałania, pojmowanego jako tworzenie wspólnego pola i generowanie wizji politycznych – wspólnej pracy (zgodnie ze znaczeniem łacińskiego słowa co-laborare).

To podwójne znaczenia słowa współpraca kwestionuje kolonialną, modernistyczną i manichejską logikę tożsamości (sformułowaną przez Frantza Fanona w latach 50. XX wieku) i jej następstw trwających do dziś. Kieruje ono naszą uwagę w stronę szarej strefy: stanu pomiędzy i radykalnie asymetrycznego podziału władzy. Współpraca każe także myśleć o relacjach między jednostkami a ramami i parametrami systemów, które one podważają i przekształcają. Rozpatrując pod takim kątem globalny porządek kolonialnej nowoczesności przed i po II wojnie światowej, widzimy, do jakiego stopnia nowoczesność była „od samego początku współdziałaniem pomiędzy Północą a Południem” (Jean i John Comaroff).

Jihan El Tahri, „Kuba, Afrykańska Odyseja”, 2008 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Jihan El Tahri, „Kuba, Afrykańska Odyseja”, 2008 (źródło: materiały prasowe organizatora)

Przyjrzenie się porządkującej historię narracji pozwala uznać spory o pojęcie uniwersalności za kamienie milowe wykuwających się politycznych wizji globalnego porządku. Ruchy antykolonialne dawno już odrzuciły uniwersalistyczne pretensje kolonializmu i jego misji cywilizacyjnej. Reakcją na  II wojnę światową i upadek cywilizacji w samym sercu Europy było nie tylko utworzenie Organizacji Narodów Zjednoczonych i nowych inkluzyjnych uniwersalizmów po obu stronach Żelaznej Kurtyny, ale również krytyka i przedefiniowanie uniwersalizmu niejako z wewnątrz przestrzeni rasowych wykluczeń.

Na wystawie gwałtowne zmiany roku 1945 stanowią punkt wyjścia do analizowania zerwań i ciągłości, które – w sposób widoczny lub niedostrzegalny – zadecydowały o tym, jaki kształt przyjął nowy światowy porządek, międzynarodowe stosunki i instytucje po II wojnie. Wydarzenia te zostały przywołane w gablotach z materiałami archiwalnymi i zestawione z historią, między innymi, Kongresów Panafrykańskich organizowanych od 1900 roku jako zaczyn niepodległościowych starań i nowych ruchów politycznych, takich jak organizacje Afro-Azjatyckiej solidarności czy Ruch Państw Niezaangażowanych.

W wystawie biorą udział: John Akomfrah, Kader Attia, Balufu Bakupa-Kanyinda, Kudzanai Chiurai, Jihan El-Tahri, Theo Eshetu, Yervant Gianikian i Angela Ricci Lucchi, Ruy Guerra, Walter Heynowski i Gerhard Scheumann, Kiluanji Kia Henda, Małgorzata Mazurek, Daniel Kojo Schrade, Yann le Masson i Olga Poliakoff, Łukasz Stanek, Kidlat Tahimik, Adamu Tesfaw, The Otolith Group, Travelling Communiqué, Visionary Archive

Wystawa After Year Zero. Uniwersalizm i geografie współpracy
Kuratorzy: Anett Busch, Anselm Franke
Projekt pierwotnie zrealizowany przez Haus der Kulturen der Welt w Berlinie
Od 12 czerwca do 23 sierpnia 2015 roku
Muzeum Sztuki Nowoczesnej
Warszawa

Dodaj komentarz