Czas beboka – lata 50. na Górnym Śląsku

22 kwietnia w Wydawnictwie Muza SA ukaże się powieść Richarda A. Antoniusa Czas beboka. Autor przygląda się w niej siermiężnym czasom późnego stalinizmu z nieokiełzaną wyobraźnią dziecka.

Richard A. Antonius, „Czas beboka” – okładka (źródło: materiały prasowe)

Richard A. Antonius, „Czas beboka” – okładka (źródło: materiały prasowe)

Górny Śląsk, lata 50. ubiegłego wieku. Ideologiczne spory oraz trudna codzienność ludzi próbujących zbudować swój świat od nowa. Pewien chłopiec spróbuje odnaleźć w tej posępnej rzeczywistości ponadczasowe piękno i magię.

Dziewięcioletni Adam przemierza ponure ulice przemysłowych Katowic. Ojciec chłopca jest aktywnym działaczem partyjnym, to z jego inicjatywy Gustaw Morcinek występuje o zmianę nazwy Katowice na Stalinogród. Matka tęskni za Krakowem, rodzinnym Nowym Sączem i stara się ignorować romanse męża. Jednak dużo bardziej niż surowa rzeczywistość rodziców Adama fascynuje podróż do równoległej krainy z pogranicza jawy i snu, pełnej tajemnic i czarów. Stary kredens, służący podczas wojny za schronienie przed Niemcami, staje się dla chłopca magicznym wehikułem zdolnym zabrać go daleko od codziennych zmartwień.

Świat brutalnego ustroju, politycznych rozgrywek i kształtującej się na nowo Polski powojennej postrzegany oczami Adama zmienia swój bieg, wkraczając w oniryczny, uniwersalny wymiar opowieści o człowieczeństwie w epoce kresu wartości.

Przyjdzie bebok i cię zje! – słyszy często od swojej matki bohater książki. W gwarze śląskiej mianem beboka określa się tajemniczego stwora, który mieszka blisko domu, czyhając na niesforne bajtle (dzieci). W powieści Antoniusa bebok to jednak coś więcej – to wewnętrzny lęk, odwieczne zło, mroczna strona świata kusząca i przerażająca jednocześnie. Autor sprawnie posługuje się archetypami, literackimi aluzjami, nawiązuje do stylistyki biblijnych apokryfów oraz wielkich powieści XIX-wiecznych. W wykreowanym przez niego świecie bułhakowskie postaci mówią po śląsku, a peerelowski Stalinogród staje się panoptikum na miarę opowiadań Schulza.

Czerwona gwiazda świecąca nad miastem, śmiertelnie poważni ludzie montujący megafony na wszystkich ulicach oraz cyrkowcy, którzy okazują się pracownikami tajnych służb – czy to rekwizyty rodem ze snu, czy raczej elementy rzeczywistości? Czas beboka to pełna detali, mocno osadzona w miejscu i czasie powieść o chłopcu, którego rodzice zapomnieli, że wychowanie niewiele ma wspólnego z realizacją planu sześcioletniego. To także uniwersalna historia stawiająca pytania o najważniejsze kwestie – sens dobra i zła we Wszechświecie, możliwość istnienia Boga po wojennej pożodze oraz podstawy człowieczeństwa.

Świat oszalał, nawet czas się zatrzymuje, a oniemiały czytelnik pogrąża się w brawurowej mieszance realizmu z fantazją oraz groteskową wizją komunistycznych błędów i wypaczeń. A wszystko przefiltrowane jest przez dziecięcą naiwność głównego bohatera, który bardzo stara się ten świat zrozumieć.

Leszek Bugajski

Richard A. Antonius (Ryszard Antoniszczak)
, ur. 1947 w Nowym Sączu – artysta plastyk; ukończył Akademię Sztuk Pięknych w Krakowie. Autor tekstów zespołu muzycznego Zdrój Jana. 
Był reżyserem w Krakowskim Studiu Filmów Animowanych. Jest autorem scenariuszy filmowych i sztuk teatralnych. Zajmuje się ilustracją książkową, tworzy video-art, a także uprawia malarstwo sztalugowe. Mieszka i tworzy w Szwecji i w Hiszpanii.

Richard A. Antonius, Czas beboka
Premiera: 22 kwietnia 2015 roku
Muza SA

Dodaj komentarz