Cybertekst. Spojrzenia na literaturę ergodyczną

W październiku w Wydawnictwie Ha!art premierę miała książka Espena Aarsetha poświęcona teorii literatury cyfrowej Cybertekst. Spojrzenia na literaturę ergodyczną.

Espen Aarseth „Cybertekst. Spojrzenia na literaturę ergodyczną”– okładka (źródło: materiały prasowe)

Espen Aarseth „Cybertekst. Spojrzenia na literaturę ergodyczną”– okładka (źródło: materiały prasowe)

Książka Aarsetha, która powstała tuż przed wielką eksplozją mediów elektronicznych, jest jedną z lektur klasycznych i podstawowych dla kultury nowych mediów. Sam autor w zakończeniu skromnie przyznawał sobie rolę tego, kto zamyka pewien etap rozwoju cywilizacji pisma. Stąd cele, jakie wyznaczył książce: umożliwienie i wsparcie przejścia pomiędzy nowym a starym (w różnych wymiarach: teorii – semiologii czy genologii, praktyki twórczej i przyzwyczajeń czytelniczych) i uwrażliwienie czytelników na problematykę cybertekstu. Skromność to jedynie deklaratywna. Książka obejmuje szerokie spektrum problemów – od typologii znaków komputerowych po politykę cybermediów, których rozpoznania poczynione przez Aarsetha wciąż zdumiewają oryginalnością i użytecznością.

Udane ergodyczne dzieło sztuki podtrzymuje napięcie i emocje, wskazując ścieżki prowadzące do odkrycia czy kładąc nacisk na dydaktyczną sferę konstrukcji i ukryte zasady w rzeczywistym czasie ich funkcjonowania w dziele sztuki. W niektórych przypadkach, szczególnie dotyczy to gier przygodowych, ten nacisk na ujawnienie konstrukcji jest też sam zasadą konstrukcyjną, niezbędną częścią doświadczenia czytelnika. W innych, jak choćby w przypadku malarstwa abstrakcyjnego (np. prac Jacksona Pollocka), jest to wzbogacające, chociaż niekonieczne. A jeszcze w innych, jak w popołudniu… Michaela Joyce’a, może to pozostawać w sferze wyobrażeniowej, ale wciąż być niezbędną iluzją dla stworzenia narracji czytelniczej.

Co stanowi więc tę różnicę pomiędzy ergodycznym a nieergodycznym dziełem sztuki? Jeśli chcielibyśmy zdefiniować tę różnicę jako dychotomię (co mogłoby równie dobrze służyć za ideologię, którą stara się zdemaskować), powinna być ona ulokowana raczej w dziele niż w jego użytkowniku. Ergodyczne dzieło sztuki to takie, które w materialnym znaczeniu zawiera zasady swojego własnego użycia, takie, które posiada wbudowane wymagania, które automatycznie dokonują rozróżnienia czytelników skutecznych od nieskutecznych.

(fragm. rozdz. 9, przeł. M. Tabaczyński)

Espen Aarseth – badacz i teoretyk hipertekstu i literatury elektronicznej, ludolog, wykładowca IT-Universitetet w Kopenhadze, redaktor naczelny czasopisma Game Studies. Autor już dziś klasycznej, ale nadal rewolucyjnej książki poświęconej teorii literatury cyfrowej Cybertext. Perspectives on Ergodic Literature (Baltimore 1997; wyd. polskie Cybertekst. Spojrzenia na literaturę ergodyczną, Kraków-Bydgoszcz 2014). Jego esej Hyper/Text/Theory znalazł się w fundamentalnym podręczniku The New Media Reader (Boston 2003).

Espen Aarseth Cybertekst. Spojrzenia na literaturę ergodyczną
Premiera: październik 2014 roku
Wydawnictwo Ha!art

Dodaj komentarz