• 2014-04-29

Jan Bułhak od strony Wileńszczyzny w Gdańsku

Od 9 maja w Gdańskiej Galerii Fotografii będzie można oglądać wystawę pt. Vilna/Wilno/Vilnius i Wileńszczyzna w obrazach fotograficznych Jana Bułhaka.

Fot. Jan Bułhak, Okolice Wilna (źródło: materiały prasowe organizatora)

Fot. Jan Bułhak, Okolice Wilna (źródło: materiały prasowe organizatora)

Jan Bułhak (1876–1950) jest uznany za jednego z najwybitniejszych fotografów oraz animatorów życia artystycznego działających w Polsce w pierwszej połowie XX wieku. Jako wielki miłośnik polskiego krajobrazu wysmakowanymi kadrami rejestrował piękno Wilna i Wileńszczyzny oraz polskich miast. Utrwalone widoki miast i krajobrazy zapisały się w świadomości następnych pokoleń dzięki licznym reprodukcjom fotografii w postaci odbitek, kart pocztowych, diapozytywów oraz upowszechnianiu ich w prasie, katalogach i książkach.

Prezentowana w Gdańskiej Galerii Fotografii wystawa zawiera wykonane w technice bromowej fotografie, karty pocztowe oraz multimedialne wizerunki szklanych diapozytywów autorstwa Jana Bułhaka znajdujące się w Kolekcji Fotografii Kresowej Działu Fotografii Muzeum Narodowego w Gdańsku. Wszystkie prace pochodzą z lat 1910–1934. Z bogatego zbioru fotografii Jana Bułhaka zostały wybrane te, które dotyczą Wilna i Wileńszczyzny i ukazują piękno podwileńskich krajobrazów oraz architekturę miasta, zwłaszcza okolic Ostrej Bramy. Na wystawie zaprezentowane zostały w formie prezentacji multimedialnej wizerunki 40 szklanych diapozytywów z lat 1910–1920. Diapozytywy przedstawiają widoki okolic podwileńskich (jezioro Zielone, Zamek w Trokach) oraz fasady i wnętrza kościołów z ukazanymi detalami architektonicznymi. W zbiorze diapozytywów Jana Bułhaka znajdują się również wizerunki Ostrej Bramy, Pałacu Biskupiego, Uniwersytetu Stefana Batorego z przyległym dziedzińcem Piotra Skargi i Marcina Poczobutta oraz widok Sali Smuglewicza, w której znajdowały się uniwersyteckie czytelnia oraz biblioteka.

Wystawa jest wzbogacona publikacjami autorstwa Jana Bułhaka, takimi jak: Wędrówki fotografa w słowie i obrazie (1935), Fotografia ojczysta (1951) oraz oryginalnym maszynopisem wspomnień Jana Bułhaka pt. Kraj lat dziecinnych, którego jeden z siedmiu egzemplarzy posiada Dział Fotografii Muzeum Narodowego w Gdańsku.

Jan Bułhak to wybitny teoretyk i pedagog, który wniósł ogromny wkład w organizację polskiego życia artystycznego skupionego na medium fotograficznym. Jest uznawany za jednego z czołowych polskich piktoralistów i twórcę polskiej fotografii artystycznej. Dzięki jego kontaktom z głównymi przedstawicielami piktoralizmu, zrzeszonymi w Foto-Klubie w Paryżu, Polska zyskała pierwsze teoretyczne rozprawy poświęcone fotografii. W 1929 roku artysta ogłosił termin fotografika, który uznano za równoznaczny z pojęciem fotografii artystycznej. Użyte w tytule wystawy sformułowanie obrazy fotograficzne sugeruje malarskość prezentowanych fotografii, które są niczym malowane obrazy, z doskonałą kompozycją kadru i mistrzowskim warsztatem. Tymi walorami Bułhak wprowadził fotografię w obszar sztuk pięknych.

Wystawa polskiego artysty ma wartość dokumentalną, historyczną i sentymentalną. Fotograficzne obrazy Jana Bułhaka zarejestrowały Kresy, tereny terytorialnie należące do Polski w czasach II RP (1918–1945), a które po II wojnie wcielone zostały do ZSRR jako część republik Ukrainy, Białorusi i Litwy. Po zakończeniu II wojny światowej wiele polskich rodzin opuściło Wileńszczyznę i zamieszkało w Polsce. Wraz z nimi m.in. na terenie Trójmiasta znalazły się pamiątki rodzinne, albumy z fotografiami. Wiele z tych fotografii zostało podarowanych Gdańskiej Galerii Fotografii, stąd powstała specjalna Kolekcja Fotografii Kresowej, służąca opracowaniu i upowszechnianiu tej tematyki.

Wystawa Vilna/Wilno/Vilnius i Wileńszczyzna w obrazach fotograficznych Jana Bułhaka gościła w 2013 roku w Bibliotece Polskiej w Paryżu. Była to pierwsza prezentacja tego niezwykle cennego fragmentu kolekcji Gdańskiej Galerii Fotografii za granicą.

Mariola Balińska

Jan Bułhak (1876–1950) urodził się w Ostaszynie koło Nowogródka, na terenie dzisiejszej Białorusi. W 1897 r. ukończył gimnazjum klasyczne w Wilnie. Studiował literaturę i historię na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie, z powodów rodzinnych nie ukończył studiów. W 1905 r. wykonał swoje pierwsze zdjęcia, wkrótce założył w domu własną profesjonalną ciemnię fotograficzną. W 1908 r. po raz pierwszy wziął udział w konkursie fotograficznym ogłoszonym przez „Życie ilustrowane”. W 1909 r. artysta nawiązał kontakt listowny z głównymi przedstawicielami piktoralizmu, zrzeszonymi w Foto-Klubie w Paryżu, m.in. z Konstantym Puyo, Robertem de Sizeranne i Leonardem Missone. W 1912 r. artysta doskonalił warsztat fotograficzny u portrecisty Hugona Erfurtha, odwiedził ośrodki artystyczne Niemiec, m.in. Drezno, Monachium. W tym samym roku przeniósł się do Wilna i wspólnie z Ferdynandem Ruszczycem otworzyli pracownię fotografii artystycznej. Bułhak na zamówienie Zarządu Miasta Wilna podjął się inwentaryzacji zabytków i stworzył obszerną dokumentację najciekawszych obiektów architektonicznych miasta. Podczas I wojny światowej pełnił stanowisko miejskiego fotografa dzięki czemu mógł wykonać kilkaset zdjęć Wilna, głównie kościołów i ich wnętrz. Artysta publikował swoje artykuły dotyczące fotografii w najważniejszych czasopismach okresu międzywojennego, takich jak: Fotograf polski, Fotograf warszawski, Nowości Fotograficzne, Polski Przegląd Fotografii. Jest również jednym z pierwszych autorów polskich książek dotyczących teorii fotografii i technik fotograficznych, m.in. Fotografika (1931), Technika bromowa (1933), Bromografika (1934) i Estetyka światła (1935), Wędrówki fotografa w słowie i obrazie (1935) oraz Fotografia Ojczysta (1951).

Vilna/Wilno/Vilnius i Wileńszczyzna w obrazach fotograficznych Jana Bułhaka
Wernisaż: 8 maja 2014 roku, godz. 19.00
Wystawa potrwa do 18 lipca 2014 roku
Muzeum Narodowe w Gdańsku, Gdańska Galeria Fotografii
ul. Grobla I 8/11
Gdańsk

Dodaj komentarz