Za granicą sztuki: Theodor Roszak i rodzina Jarnuszkiewiczów

9 kwietnia w Muzeum Emigracji w Gdyni w ramach cyklu wykładów pt. Za granicą sztuki odbędzie się spotkanie pt. Geometrie metalu – geometrie strachu, poświęcone Theodorowi Roszakowi i rodzinie Jarnuszkiewiczów.

Wykład „Geometrie metalu – geometrie strachu”, cykl „Za granicą sztuki”, Muzeum Emigracji w Gdyni, Plakat (źródło: materiały prasowe organizatora)

Wykład „Geometrie metalu – geometrie strachu”, cykl „Za granicą sztuki”, Muzeum Emigracji w Gdyni, Plakat (źródło: materiały prasowe organizatora)

Tym razem będzie to spotkanie z twórczością kilku artystów, których prace w przejmujący sposób wyrażają nie tylko wrażliwość swoich twórców, ale i zbiorowe doświadczenie XX wieku. Zarówno prace Theodora Roszaka tworzącego w Stanach Zjednoczonych i rodziny Jarnuszkiewiczów z Kanady, nasycone ekspresją wypływają w równym stopniu z głębokiego rozeznania w kierunkach w sztuce – modernizmu, konstruktywizmu, czy kubizmu i surrealizmu – co z osobistego przeżycia wojennej grozy. Dla ich uniwersalnego przesłania znalazło się medium szczególne – właśnie metal, którego semantyczne konotacje bezpowrotnie zmieniła hekatomba II wojny światowej.

Spotkanie jest częścią cyklu wykładów Za granicą sztuki – w trakcie ośmiu miesięcy są przedstawiani polscy artyści-emigranci, których prace przekraczały granice w sztuce, otwierając świat na nowe idee, ale też dotykały newralgicznych granic światopoglądowych, środowiskowych czy pokoleniowych.

Dr Dorota Grubba (Polski Instytut Badań nad Sztuką Świata), która poprowadzi wykład tak zachęca do udziału w spotkaniu:

Wykład dedykowany jest Teodorowi Roszakowi (1907-1981) oraz rodzinie Jarnuszkiewiczów: artystom, Polakom, emigrantom, którzy za sprawą swoich wybitnych i oryginalnych dokonań artystycznych, wbrew przeciwnościom zewnętrznym, wpisali się w międzynarodowy kanon sztuki współczesnej. (…)

Tytuł wykładu: Geometrie metalu – geometrie strachu sygnalizuje szczególnego rodzaju ewolucję, jaką artyści przeszli, pod wpływem konieczności życiowej jakim codziennie był dla nich proces tworzenia, a zarazem pod wpływem przeżyć osobistych, katalizowanych wewnętrzną wrażliwością, dramatami w tym hekatombą II wojny światowej, koniecznością wędrowania. Tytuł odnosi się również do temperatury poszukiwań artystycznych przed i po wojnach, powtarzające się u artystów pragnienia współtworzenia nowoczesnej, awangardowej sztuki, która jednak w ich przekonaniu powinna nosić , choćby tylko intuicyjnie ślady ich indywidualnego życia. (…)

Sam metal jako medium z jego potencjałem sematyczno-ekspresyjnym należał do wielkich odkryć i namiętności XX wieku. Teodor Roszak w dwudziestoleciu międzywojennym tworzył minimalistyczne i optycznie kinetyczne kompozycje. Zafascynowany europejskim modernizmem zrealizował wielkoformatowe rzeźby, geometryczne totemy (m.in. w kolorach podstawowych). Po II wojnie światowej powoływał groźne, ni to ptasie ni roślinne, surrealne rzeźby, jakby targane namiętnościami i agresywnie atakujące przestrzeń.(…)

Jerzy, Krystian, Wojciech, Jacek po (względem siebie osobnych) eksperymentach z pnączami skorodowanego metalu, powołali wiele poetyckich i zarazem esencjonalno- minimalistycznych, kontemplacyjnych form przestrzennych (np. Ikona 1965 Krystiana Jarnuszkiewicza, Kompozycja z 2000 Jacka Jarnuszkiewcza). Realizacje (tych potomków zasłużonego dla przed i powojennej Warszawy mistrza metalurgii Mieczysława Jarnuszkiewicza) jakby dotykały wymiarów uniwersalnej, ponadkulturowej emocjonalności, odnoszącej do takich fenomenów kultury jak neolityczne, geometryzowane idole cykladzkie, czy do taoistycznej twórczości Constantina Brancusiego (dematerializującego bryłę połyskiem polerowanego metalu). Również Zbigniew Jarnuszkiewicz (1917-2013), zafascynowany czystością metalu i jego aspektami medytacyjnymi, przeniósł te przeżycia na język architektury współczesnej, pozornie modernistycznej, a jednocześnie pięknej i ciepłej, dającej przebywającym w jej przestrzeni istotom doświadczenie delikatności i wolności. (…)

Theodore Roszak – urodzony w Poznaniu w 1907, zmarł w 1981 w Nowym Jorku. W wieku dwóch lat wyemigrował z rodziną do Stanów Zjednoczonych. Znany i ceniony artysta amerykański polskiego pochodzenia, wielokrotnie nagradzany, członek amerykańskich akademii sztuki, wykładowca akademicki, autor monumentalnych rzeźb przestrzennych i form architektonicznych, z których kilka znajduje się w eksponowanych miejscach w budynkach użyteczność publicznej oraz np. na fasadzie Ambasady Amerykańskiej Londynie.

Studiował w Instytucie Sztuki w Chicago oraz w National Academy of Design w Nowym Jorku. W latach 1929-30 otrzymał stypendium na wyjazd do Europy – wędrując po Starym Kontynencie pracował w Pradze, Paryżu, podróżował po Włoszech, Austrii, Niemczech. Zafascynował się twórczością Giorgio de Chirico. Brał udział w wystawie sztuki współczesnej Brnie, w Czechosłowacji, zetknął się także z Bauhausem, kubizmem, surrealizmem i konstruktywizmem. Po powrocie do Stanów tworzył i wielokrotnie wystawiał swoje dzieła i jednocześnie wykładał na kilku amerykańskich uczelniach. Swoje artystyczne poszukiwania kierował ku rzeźbie. W czasie wojny projektował samoloty i uczył mechaniki lotniczej. Równocześnie tworzył i wystawiał swoje rzeźby. Po wojnie, porażony wizją wojny nuklearnej, powraca do inspiracji naturą. W 1950 Instytut Sztuki w Chicago uhonorował go swoją prestiżową nagrodą Logan Medal of the arts, która była jedną z najbardziej wyróżniających się nagród wręczanych artystom w Stanach Zjednoczonych.

Realizował również zamówienia architektoniczne – pierwszym i jednym z jego najznamienitszych był projekt dzwonnicy do nowatorskiej kaplicy w Massachusetts Institute of Technology w Cambridge (1953-55), zaprojektowanej przez Aero Saarinena. W 1960 wykonał orła na fasadę Ambasady Amerykańskiej, kolejnego zaś dla Sadu Federalnego w Nowym Jorku. Jego dzieła znajdują się w wielu prestiżowych galeriach na całym świecie, jak na przykład w Muzeum Guggenheima w Nowym Jorku, Museum of MA czy Tate Gallery w Londynie. Swoje prace prezentował na kilkunastu wystawach samodzielnych oraz kilkudziesięciu wystawach zbiorowych.

Dr Dorota Grubba, Geometrie metalu – geometrie strachu
W ramach cyklu Za granicą sztuki
Wykład odbędzie się 9 kwietnia 2014 roku o godzinie 17.30
Muzeum Emigracji, Infobox w Gdyni

Dodaj komentarz