Orientalna sztuka emalierska w Toruniu

Od 21 marca do 8 czerwca w toruńskiej Kamienicy pod Gwiazdą prezentowana będzie wystawa Blask tysięcy barw – dalekowschodnie wyroby emaliowane ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Toruniu.

Fragment wazonu z przedstawieniem żurawi wśród peonii, Chiny XIX/XX w., emalia komórkowa (źródło: materiały prasowe muzeum)

Fragment wazonu z przedstawieniem żurawi wśród peonii, Chiny XIX/XX w., emalia komórkowa (źródło: materiały prasowe muzeum)

Odwiedzający będą mogli z bliska docenić kunszt zdobnictwa emalierskiego, stworzenie tego typu dekoracji wymaga spełnienia wielu odpowiednich warunków. Do zdobienia przedmiotu emalią niezbędny jest dobór odpowiedniego metalu, na którym będzie kładziona emalia. Warunki te najlepiej spełnia złoto oraz miedź. Metal musi być odpowiednio opracowany poprzez wykonanie w różny sposób komórek i zagłębień, które wypełni się emalią. Następnie dokładnie się go oczyszcza, gdyż zabrudzenia i pozostałości kurzu mogą spowodować odpryśnięcie emalii. Składa się ona z mieszaniny sproszkowanych minerałów oraz topników z dodatkiem pigmentów, miesza się z wodą, nanosi na metal i wypala w temperaturze ok. 800–900°C w specjalnym piecu. Następnym etapem jest powolne schnięcie wyrobu i polerowanie; czasem wypala się przedmiot po raz kolejny.

Znajomość zdobienia metalu tą techniką dotarła do Chin z Azji Środkowej w epoce Tang (618–906), lecz upowszechniła się dopiero od połowy XV w. Z czasem została rozwinięta i doprowadzona do doskonałości. Najstarsze i najwyżej cenione emalie pochodzą z wczesnej epoki Ming (XV–pocz. XVI w.). Są to głównie kadzielnice i wazy. Wiele wczesnych emalii przypomina kształtem oraz szczegółami dekoracji antyczne brązy chińskie, powielając ich formy i niektóre motywy, np. maskę tao tie, meander czy inne wzory geometryczne. Roślinny ornament pokrywający całą powierzchnię naczynia najczęściej ma formę wici i kwiatów lotosu, chryzantemy, peonii, śliwy czy granatu. Wśród dekoracyjnych motywów pojawiały się również ptaki, zwierzęta (przede wszystkim mitologiczne) oraz symbole buddyjskie i taoistyczne. Jako tło stosowano głównie turkus, uzupełniany czerwienią, ciemną i jasną zielenią, granatem, żółcią, bielą i czernią. Ta gama kolorystyczna utrzymała się (z niewielkimi zmianami) przez stulecia.

Pod koniec panowania dynastii Qing, w XIX w. zaczęto produkować mniejsze przedmioty dekoracyjne, co wiązało się z handlem z Europą i Stanami Zjednoczonymi. Zwłaszcza po Wojnach Opiumowych (1839–1842; 1856–1860) Zachód rozsmakował się w wyrobach metalowych. Ruszyła produkcja na eksport, aby zaspokoić klasę średnią i jej głód przedmiotów dekoracyjnych każdego rodzaju. W latach 1880–1937 kontynuowano masową produkcję emaliowanego rzemiosła artystycznego, wchłanianego przez rynek zachodni. Przedmioty wówczas wykonywane często były zdobione przeciętnymi motywami, o prymitywnej dekoracji. Największą popularnością cieszyły się różnego rodzaju pojemniki, wazy, wazony, czarki, tace czy akcesoria stołu.

Japończycy używają określenia shippō dla wyrobów emaliowanych, które oznacza siedem skarbów, termin pojawiający się w buddyjskich tekstach. Ponieważ chińskie emalie komórkowe przez długi czas były drogie, do XVI w. nie były szerzej spotykane w Japonii. Naczynia zdobione emalią zaczęto produkować około poł. XVIII w. Są to odlewy z brązu, najczęściej o archaizowanych kształtach, o ciemnym, matowym kolorycie. Szczyt artystycznych i technologicznych możliwości Japończycy osiągnęli w latach 80. XIX w. i trwał on aż do drugiego dziesięciolecia wieku XX. Ten okres nazywany bywa złotym wiekiem japońskiej emalii, która prezentowana była na wielkich wystawach światowych. Powstawały wówczas emalie o niedoścignionej precyzji wykonania, wyrafinowanej kolorystyce (inspirowanej wyrobami chińskimi) i zdobnictwie, przeznaczone na eksport do Europy i Stanów Zjednoczonych, gdzie cieszyły się i nadal się cieszą wielką popularnością.

Blask tysięcy barw – dalekowschodnie wyroby emaliowane ze zbiorów Muzeum Okręgowego w Toruniu
Wernisaż wystawy: 21 marca 2014 roku o godzinie 17.00
Wystawa czynna: od 21 marca do 8 czerwca 2014 roku
Kamienica pod Gwiazdą
Rynek Staromiejski 35
Toruń

Dodaj komentarz