Nakładanie, dekonstruowanie – Erna Rosenstein w Warszawie

Od 25 marca w Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego w Królikarni będzie można oglądać wystawę prac Erny Rosenstein pt. Nakładanie.

Erna Rosenstein, „Nakładanie (Zdarzenie)”, 1965, kolaż, papier, kolekcja Muzeum Narodowego w Warszawie (źródło: materiały prasowe organizatora)

Erna Rosenstein, „Nakładanie (Zdarzenie)”, 1965, kolaż, papier, kolekcja Muzeum Narodowego w Warszawie (źródło: materiały prasowe organizatora)

Nakładanie to istota procesu twórczego Erny Rosenstein, zarazem tytuł kolażu z 1965 roku, znajdującego się w zbiorach Muzeum Narodowego w Warszawie. Składa się on z elementów znalezionych (wydartego kawałka papieru ściernego) oraz narysowanych i namalowanych przez artystkę: wyciętych fragmentów własnego, surrealistycznego rysunku i ociekającego abstrakcyjnymi formami gwaszu. Te kilka warstw doskonale pokazuje, w jaki sposób pracowała Rosenstein.

Płynnie przechodziła od rysunku do podpisu, od rysunku do malarstwa, od malarstwa do obiektu. Często łączyła różne techniki, nakładając kolejne warstwy, poddając je działaniu czasu, doklejając i domalowując kolejne elementy, naznaczając je swoją sygnaturą, wbudowaną w kompozycję, jak i poetyckimi tytułami. Także asamblaże i objets trouvées noszą ślady pędzla lub piórka artystki.

Były podmalowywane, obklejane, dekonstruowane i rekonstruowane w nowych układach — niczym palimpsesty, traktowane jako podłoże do snucia dalszych opowieści. Jej gest raz przypomina montaż filmowy i wywoływanie starego negatywu, innym razem prowadzi do spiętrzenia drapieżnych, trójwymiarowych obrazów i obiektów, lub rozdrapanych, cielesnych i krwawych kresek rysunków.

Nakładanie ma formę retrospektywy. Jest trzecią z kolei, najobszerniejszą odsłoną cyklu wystaw poświęconych artystce, przygotowanych przez Dorotę Jarecką i Barbarę Piwowarską w ciągu ostatnich trzech lat. Pierwsza była prezentacja w Fundacji Galerii Foksal i Instytucie Awangardy/Studio Henryka Stażewskiego i Edwarda Krasińskiego w Warszawie w 2011 (Erna Rosenstein. Mogę powtarzać tylko nieświadomie). Druga odbyła się w 2013 w setną rocznicę urodzin artystki w Galerii Art Stations w Poznaniu (Erna Rosenstein. Organizm).

Wystawa w Królikarni odbywa się w roku, w którym minie dziesiąta rocznica jej śmierci. Zostaną na niej zgromadzone prace Rosenstein od lat 40. do końca lat 90.: kilkadziesiąt obrazów olejnych, ponad 100 rysunków, asamblaże, biżuteria z łyżek i spinaczy, obiekty z telefonów, dzwonków do drzwi i bombonierek, zlepy ze sztucznego szkła, książki ilustrowane, stolik, oraz szafa-obiekt z mieszkania artystki.

Erna Rosenstein urodziła się w 1913 roku we Lwowie, zmarła w 2004 roku w Warszawie. Jej życie było związane z dziejami polskiej awangardy. Wczesna lata spędziła we Lwowie i w Krakowie, w dostatniej i bezpiecznej rodzinie.

Od młodości angażowała się po stronie lewicy, biorąc udział w nielegalnym ruchu komunistycznym. W latach 30. studiowała na Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie i Wiener Frauen Akademie. W 1938 roku odwiedziła Paryż, zwiedzając Międzynarodową Wystawę Surrealizmu zorganizowaną przez André Bretona i Paula Eluarda, prezentującą m.in. prace Marcela Duchampa, Salvadora Dali i Max Ernsta. W 1939 roku, po wybuchu wojny, Rosenstein wraz z rodziną znalazła się we Lwowie. Spędziła tam prawie dwa lata pod okupacją sowiecką, następnie po wkroczeniu Niemców, w 1941 roku, trafiła do getta, skąd jednak udało jej się uciec.

Wojnę przeżyła ukrywając się pod przybranymi nazwiskami. Potem przez całe życie zmagała się z trudną pamięcią Zagłady. W 1942 roku była świadkiem śmierci swoich rodziców. To naznaczyło jej twórczość – w rysunkach, obrazach, asamblażach wciąż powracała do tamtego wydarzenia. W 1948 roku wzięła udział w słynnej I Wystawie Sztuki Nowoczesnej w Krakowie, a w 1955 roku w Wystawie Dziewięciu w Krakowie, uważanej za jeden z pierwszych przejawów odwilży artystycznej w Polsce. W 1958 roku miała swoją pierwszą wystawę indywidualną w Galerii Krzywe Koło w Warszawie. W tym samym czasie współtworzyła wraz z Tadeuszem Kantorem, Jadwigą Maziarską, Jonaszem Sternem. W Warszawie była związana ze środowiskiem Mirona Białoszewskiego, przyjaźniła się z Henrykiem Stażewskim, Marią Ewą Łunkiewicz-Rogoyską Mewą i Edwardem Krasińskim. Od lat 60. brała udział w plenerach w Osiekach. Była żoną krytyka literackiego i pisarza Artura Sandauera. Rozgłos przyniosła jej wystawa indywidualna w warszawskiej Zachęcie w 1967 roku, w aranżacji Tadeusza Kantora.

Wtedy po raz pierwszy została pokazana szafa-obiekt Rosenstein, a Kantor zaprojektował instalację z pudeł obitych płótnem, nawiązującą do monitorów telewizyjnych. Swobodna rekonstrukcja tej niezwykłej maszyny służącej do prezentacji miniaturowych prac artystki, odtworzona przez Dorotę Jarecką i Barbarę Piwowarską, wykonana na wystawę Organizm w Poznaniu w 2013, pojawi się także w Królikarni, wraz z szafą-obiektem artystki przywiezioną z dawnej pracowni na warszawskim Mokotowie.

Kuratorki wystawy: Dorota Jarecka , Barbara Piwowarska

Erna Rosenstein, Nakładanie
Wernisaż: 23 marca 2014 roku, godz. 18.00
Wystawa potrwa do 25 maja 2014 roku
Muzeum Rzeźby im. Xawerego Dunikowskiego w Królikarni
ul. Puławska 113A
Warszawa

Dodaj komentarz