• 2014-03-05

Za granicą sztuki: Walerian Borowczyk

12 marca o godz. 17.30 Muzeum Emigracji w Gdyni zaprasza na kolejną odsłonę cyklu Za granicą sztuki. Tym razem będzie to spotkanie z twórczością Waleriana Borowczyka.

Za granicą sztuki: Walerian Borowczyk (źródło: materiały prasowe organizatora)

Za granicą sztuki: Walerian Borowczyk (źródło: materiały prasowe organizatora)

Walerian Borowczyk łączył w swoich obrazach wysmakowanie plastyczne i zmysł prowokatora. Jego Dzieje grzechu po kilkudziesięciu latach wciąż wzbudzają kontrowersje, ale i podziw krytyków. W nieustannym poszukiwaniu prawdy o naturze człowieka i relacji łączącej się z innymi nie bał się łamać tabu i przekraczać kolejnych granic, zawsze jednak dbając o estetyczny wymiar podróży w jaką zabierał widza. W swoich eksploracjach posługiwał się różnymi językami, także językiem eksperymentalnego filmu animowanego i to właśnie w nim potrafił przemawiać najdobitniej.

Spotkanie jest częścią cyklu wykładów Za granicą sztuki – w trakcie ośmiu miesięcy organizatorzy przedstawiają polskich artystów-emigrantów, których prace przekraczały granice w sztuce, otwierając świat na nowe idee, ale też dotykały newralgicznych granic światopoglądowych, środowiskowych czy pokoleniowych. To wyśmienita okazja by poznać twórczość najznakomitszych, choć często nieznanych w kraju, artystów emigracyjnych różnych dziedzin: malarstwa, filmu, rzeźby czy architektury. Udajemy się w różne destynacje artystycznych wyjazdów a także podejmujemy próby zrozumienia wyjątkowej sytuacji emigranta-artysty. Poznajemy więc nie tylko twórców, ale także uciekinierów, wygnańców, dobrowolnych rezydentów, obywateli świata…

Walerian Borowczyk (ur. 21 października 1923 w Kwilczu, zm. 3 lutego 2006 w Paryżu ) – grafik, scenarzysta, twórca filmów animowanych oraz artystycznego kina erotycznego. W latach 1946-1951 Borowczyk studiował na Wydziale malarstwa krakowskiej Akademii Sztuk Pięknych pod kierunkiem Zbigniewa Pronaszki oraz Zygmunta Radnickiego. Studia malarskie zaważyły na całej późniejszej twórczości Borowczyka mimo coraz bardziej widocznego zainteresowania grafiką zarówno artystyczną, jak i użytkową, a następnie filmem. W okresie socrealistycznym tworzył cykle graficzne w ramach obowiązującej doktryny. Prace te jednak wyróżniały się pewnym dystansem i ironią wobec przyjętej konwencji. Wraz z nastaniem odwilży Borowczyk włączył się do procesu kształtowania Polskiej Szkoły Plakatu. Doświadczenia w dziedzinie grafiki użytkowej niedługo wykorzystał w twórczości filmowej. Razem z grafikiem Janem Lenicą dokonali nobilitacji animacji filmowej, która zaczęła być postrzegana jako forma wypowiedzi artystycznej, a nie jak do tej pory jako produkcja przeznaczona wyłącznie dla dzieci. Wspólne krótkometrażowe filmy animowane Był sobie raz oraz Dom przyniosły artystom międzynarodowy rozgłos. Za ostatni autorzy otrzymali Grand Prix na Międzynarodowym Konkursie Filmów Eksperymentalnych w ramach Expo 1958. Wysoka nagroda pieniężna dała możliwość wyjazdu do Francji, gdzie Borowczyk podjął współpracę z wytwórnią filmową Les Cinéastes Associés, by przez następne dziesięć lat kontynuować pracę nad krótkim metrażem. Następna cezura przypada na lata 1967/1968. To był moment, w którym artysta skierował swoją uwagę w stronę długiego metrażu. W 1967 powstał animowany film Teatr Pana i Pani Kabal, a w roku następnym pierwszy długometrażowy film aktorski Goto, wyspa miłości. Do wybitnych osiągnięć Borowczyka zaliczane są także filmy Blanche, Dzieje grzechu (jedyny film długometrażowy powstały przed opuszczeniem Polski) oraz Opowieści niemoralne i Bestia, tworzone w pierwszej połowie lat 70. Ostatnie jednak coraz bardziej prowokowały opinię publiczną, przełamując różnorakie tabu społeczne.

Borowczyk był artystą o osobowości wielostronnej, wymykającej się jednoznacznym określeniom. Zaprzeczał próbom podziału swojej twórczości według gatunków, rodzajów wykorzystywanych środków artystycznych, okresów, postrzegając ją raczej jako pewne kontinuum pozbawionych wyraźnych granic manifestacji uniwersum, jakim jest wyobraźnia. Inspiracji szukał zarówno w dawnej tradycji malarskiej, jak również w sztuce XX wieku. Nowoczesność ujawniła się w twórczości Borowczyka jednak głównie poprzez zwrócenie się ku szczególnie bliskiej jego wrażliwości poetyce surrealistycznej.

Irina Gavrash – absolwentka historii sztuki na Uniwersytecie Gdańskim, a obecnie doktorantka. Napisała pracę magisterską poświęconą plakatom filmowym Waleriana Borowczyka. Obecnie zajmuje się relacjami artystycznymi pomiędzy ZSRR a PRL w okresie odwilży. W 2012 roku była sekretarzem naukowym konferencji zorganizowanej przez Polski Instytut Studiów nad Sztuką Świata, „Polska-Rosja. Sztuka i Historia”, skupiającej przedstawicieli polskich i rosyjskich środowisk naukowych.

Był sobie raz: Walerian Borowczyk, wykład Iriny Gavrash
W ramach cyklu Za granicą sztuki. Artyści-emigranci: uciekinierzy, wygnańcy, dobrowolni rezydenci, obywatele świata… ?
12 marca 2014 r., godz. 17.30
Infobox w Gdyni

Dodaj komentarz