Świadectwa XX wieku: Anatolij Marczenko i Anja Lundholm

19 lutego nakładem wydawnictwa Ośrodka Karta w serii Świadectwa. Rosja XX wiek oraz Świadectwa. Niemcy XX wiek ukażą się dwie publikacje: Moje zeznania Anatolija Marczenki i Wrota piekieł. Ravensbrück Anji Lundholm.

Anatolij Marczenko „Moje zeznania” – okładka (źródło: materiały prasowe)

Anatolij Marczenko „Moje zeznania” – okładka (źródło: materiały prasowe)

Moje zeznania to świadectwo okrucieństwa, bezprawia i jawnego gwałtu w sowieckich łagrach politycznych i więzieniach w okresie postalinowskim.

Anatolij Marczenko, prosty robotnik, miał zaledwie 20 lat, kiedy w 1958 roku trafił do sowieckiego więzienia za udział w bójce, w której nawet nie brał udziału. Wszedł w środowisko więźniów politycznych, a łagry mordwińskie stały się jego uniwersytetem. Poznał tam prawdziwą historię, nauczył się podstaw ekonomii, wiedzy o polityce i stał się zdeterminowanym przeciwnikiem nieludzkiego systemu, a zarazem prawdziwym humanistą. Doświadczenia z tego okresu opublikował w książce, która uczyniła go jednym z najbardziej znanych rosyjskich dysydentów.

Wielokrotnie skazywany, zmarł w grudniu 1986, po trwającej prawie cztery miesiące głodówce. Pięć dni po jego pogrzebie Michaił Gorbaczow zadzwonił do przebywającego na zesłaniu Andrieja Sacharowa, co zapoczątkowało w ZSRR proces uwalniania więźniów politycznych.

W 1988 roku Parlament Europejski przyznał po raz pierwszy Nagrodę im. Andrieja Sacharowa – Nelsonowi Mandeli i Anatolijowi Marczence.

Anja Lundholm „Wrota piekieł. Ravensbrück” – okładka (źródło: materiały prasowe

Anja Lundholm „Wrota piekieł. Ravensbrück” – okładka (źródło: materiały prasowe

Wrota piekieł. Ravensbrück

Obóz koncentracyjny w Ravensbrück w schyłkowej fazie – przepełnienie, brud, głód, okrucieństwo, codzienne umieranie. Anja Lundholm z wrażliwą uwagą zdystansowanego świadka i zarazem uczestniczki wydarzeń opowiada o obozowej codzienności najniższych warstw więźniarskiej społeczności. Jej narracja oscyluje między poczuciem beznadziei a wolą przetrwania, kapitulacją i buntem, tworząc poruszający zapis skrajnego doświadczenia, po którym nikt nie pozostaje taki sam.

W 1974 roku książka została nominowana do literackiej Nagrody Nobla.

Ty i ja urodziłyśmy się tutaj. Wśród tych ludzi. Przeszło ci przez myśl, że spędziłyśmy dzieciństwo wśród masowych morderców?

(fragment publikacji)

Anja Lundholm (1918–2007) – córka niemieckiej Żydówki i zagorzałego nazisty. W latach 30. ojciec wstąpił do SS, matka po pogromach nocy kryształowej popełniła samobójstwo. Lundholm studiowała w Berlinie, skąd w 1941 roku uciekła do Rzymu, gdzie nawiązała kontakt z ruchem oporu. W wyniku denuncjacji przez własnego ojca została aresztowana, przeszła przez kilka więzień i w marcu 1944 trafiła do obozu koncentracyjnego w Ravensbrück. Doświadczenie to naznaczyło ją psychicznie i fizycznie na całą resztę życia.

Anatolij Marczenko Moje zeznania
Seria: Świadectwa. Rosja XX wiek
Tłumaczenie z rosyjskiego: Jerzy Szokalski

Anja Lundholm Wrota piekieł. Ravensbrück
Seria:  Świadectwa. Niemcy XX wiek

Premiera: 19 lutego 2014 roku
Wydawnictwo Ośrodka Karta

Dodaj komentarz