• 2013-10-22

Jerzy Grotowski. Spotkania, notatki, listy

14 października premierę miała książka Zbigniewa Osińskiego, teatrologa i profesora Uniwersytetu Warszawskiego, pt. Spotkania z Jerzym Grotowskim. Notatki, listy, studium.

Zbigniew Osiński „Spotkania z Jerzym Grotowskim. Notatki, listy, studium” – okładka (źródło: materiały prasowe)

Zbigniew Osiński „Spotkania z Jerzym Grotowskim. Notatki, listy, studium” – okładka (źródło: materiały prasowe)

Jerzy Grotowski, jeden z najwybitniejszych artystów światowego teatru w XX wieku, był człowiekiem spotkań. Można powiedzieć, że jego droga w sztuce realizowała się poprzez spotkania z ludźmi. Książkę wypełniają notatki ze spotkań autora z Grotowskim, listy różnych osób do Zbigniewa Osińskiego dotyczące Jerzego Grotowskiego, listy Grotowskiego do Osińskiego, a także studium Dzieło Jerzego Grotowskiego jako przedmiot badań, w którym autor podejmuje próbę swoistego podsumowania swojej przygody z twórczością Grotowskiego.

Zbigniew Osiński – teatrolog, profesor zwyczajny (emerytowany) na Wydziale Polonistyki Uniwersytetu Warszawskiego. Projektodawca i pierwszy dyrektor powołanego w 1990 roku Ośrodka Badań Twórczości Jerzego Grotowskiego i Poszukiwań Teatralno-Kulturowych we Wrocławiu, w latach 1990–2004 dyrektor artystyczny i naukowy tej placówki. Wydawca pism teatralnych Jerzego Grotowskiego Teksty z lat 1965–1969 (wspólnie z Januszem Deglerem), Mieczysława Limanowskiego, Juliusza Osterwy, Wacława Radulskiego, Konrada Swinarskiego. Najważniejsze książki: Teatr Dionizosa. Romantyzm w polskim teatrze współczesnym (1972), Grotowski i jego Laboratorium (1980) – edycja amerykańska Grotowski and His Laboratory, posłowie Robert Findlay (PAJ Publications, New York 1986), Grotowski wytycza trasy. Studia i szkice (1993), Jerzy Grotowski. Od divadla predstaveni k rituálnym hrám (Bratysława 1995), Grotowski. Źródła, inspiracje, konteksty (1998), Pamięć Reduty. Osterwa, Limanowski, Grotowski (2003), Nazywał nas bratnim teatrem. Przyjaźń artystyczna Ireny i Tadeusza Byrskich z Jerzym Grotowskim (2005), Polskie kontakty teatralne z Orientem w XX wieku (2008), Jerzy Grotowski. Źródła, inspiracje, konteksty (2009), Jerzy Grotowski e il suo Laboratorio. Dagli spettacolo a L’arte come veicolo, przedmowa Eugenio Barba, posłowie Franco Ruffini (Bulzoni Editore, Roma 2011).

Ubrany od stóp do głowy na czarno i schowany za ciemnymi okularami Grotowski oświadczył na początku, że Teatr 13 Rzędów w Opolu, pod jego kierownictwem artystycznym i kierownictwem literackim Ludwika Flaszena, jest teatrem-laboratorium, nawiązującym do tradycji Reduty. Dążymy do tego, aby wszystkie elementy spektaklu były tworzone dzięki sztuce aktora. Dlatego też mówimy w odniesieniu do naszej pracy o aktoroplastyce i aktoromuzyce.

Jeśli chodzi o przestrzeń, to doszliśmy do zasady dwóch ansambli: aktorów i widzów. W naszej praktyce prowadzi to do tego, że wmontowujemy widzów w spektakl jako rodzaj statystów. Jest to równoznaczne ze złamaniem rampy i wymieszania aktorów i widzów w jednej przestrzeni. To właśnie oznacza scenowidownia. W poszukiwaniu konkretnych rozwiązań przestrzennych decydująca jest moja współpraca z architektem Jerzym Gurawskim. Istotną tradycją w tych poszukiwaniach są dla nas między innymi doświadczenia Teatru imienia Stefana Żeromskiego na Żoliborzu (w latach 1932–1933) pod kierunkiem Ireny Solskiej, a także doświadczenia Wsiewołoda Meyerholda, Erwina Piscatora. Tamte próby nie były jednak konsekwentne. Teatr w ogóle istnieje dzisiaj głownie siłą inercji. Jest to sztuka archeologiczna. Jej uratowanie byłoby możliwe tylko wtedy, jeśli nie będzie się realizowało teatru środkami innych sztuk. Tymczasem obecnie za przedstawienie nowoczesne uważa się takie, w którym mamy do czynienia ze współczesnym tekstem, nowoczesną scenografią i muzyką oraz starym, tradycyjnym aktorstwem.

Na naszą tradycję składają się: Stanisławski: dążenie do systematyzacji w pracy reżysera z aktorem, metoda działań fizycznych; Wachtangow: aktorstwo świadomie sztuczne, ale kierowane żywym impulsem; Artaud: trans, obrzędozabawy, ogólny klimat. Trzeba jednak wiedzieć, że jego książka Teatr i jego sobowtór to jest literatura, a nie praktykowanie teatru; Witkacy: groteska i okrucieństwo służą tragedii.

(fragment książki)

Zbigniew Osiński Spotkania z Jerzym Grotowskim. Notatki, listy, studium
Premiera: 14 października 2013 roku
słowo/obraz terytoria

Dodaj komentarz