• 2010-02-13

Jan Heweliusz – gdański uczony i artysta

17 lutego 2010 roku w Domu Mikołaja Kopernika w Toruniu zostanie otwarta wystawa Jan Heweliusz (1611 – 1687) – gdański uczony i artysta. Ekspozycja prezentowana będzie do 27 czerwca 2010 roku. Na ekspozycji zaprezentowano sylwetkę oraz działalność gdańszczanina Jana Heweliusza – największego po Mikołaju Koperniku astronoma w dziejach nauki polskiej. W przyszłym roku przypada 400. rocznica urodzin tego uczonego.

Obserwatorium astronomiczne Jana Heweliusza na dachach kamieniczek na Starym Mieście w Gdańsku, miedzioryt z dzieła Heweliusza Machina coelestis pars prior, Gdańsk 1673, fot. K. Deczyński

Obserwatorium astronomiczne Jana Heweliusza na dachach kamieniczek na Starym Mieście w Gdańsku, miedzioryt z dzieła Heweliusza Machina coelestis pars prior, Gdańsk 1673, fot. K. Deczyński

Heweliusz urodził się 28 stycznia 1611 roku w zamożnej rodzinie, zajmującej się przede wszystkim intratnym interesem, jakim był handel piwem i zbożem. Siedmioletni Heweliusz rozpoczął naukę w Gimnazjum Gdańskim. Tam, dzięki swoim zdolnościom, znalazł się pod osobistą opieką Piotra Krügera, uczył się od niego matematyki, gnomiki i astronomii, w zakresie daleko przekraczającym ramy szkolnego nauczania. W 1630 roku podjął studia prawnicze w Lejdzie. Kolejnymi przystankami w jego naukowych peregrynacjach były Anglia i Francja.

Podróże uczonego przerwała jednak choroba ojca. W 1634 roku Heweliusz zmuszony został wrócić do Gdańska, gdzie wkrótce przejął kierownictwo browarami i został przyjęty do cechu piwowarów. Dowodem szacunku, którym cieszył się astronom w rodzinnej społeczności było przyjęcie go w poczet ławników Starego Miasta Gdańska, a potem wybór na jednego z pięciu radnych Starego Miasta w Głównej Radzie Miejskiej. Funkcję tę piastował do końca życia.

Mimo całego wachlarza obowiązków związanych z prowadzeniem rodzinnego interesu oraz udziałem w życiu publicznym Gdańska, Heweliusz całe życie pozostał wierny swojej największej pasji, którą była astronomia. W tej dziedzinie prowadził przede wszystkim obserwacje pozycji i powierzchni ciał niebieskich. Opracowywał mapy nieba i katalogi gwiazd. Odkrywał nowe gwiazdozbiory, którym nadawał nazwy, wiele z nich zostało zatwierdzonych przez Międzynarodową Unię Astronomiczną i funkcjonuje do dnia dzisiejszego (np. Trójkąt, Lew Mały, Psy Gończe, Warkocz Bereniki itd.). Jako jeden z ostatnich do obserwacji pozycji ciał niebieskich nie stosował lunet, mimo tego prowadzone przez niego pomiary odznaczały się dużą dokładnością. Możliwe to było dzięki ponadprzeciętnej, genialnej wprost zdolności widzenia astronoma. Jego przyjaciel, francuski filozof i astronom Piotr Gassendi wzrok Heweliusza określił jako rysi.

Dom Mikołaja Kopernika,
ul. Kopernika 15/17 (oddział Muzeum Okręgowego w Toruniu)

Dodaj komentarz