• 2003-03-27

Nowe widzenie

Od 26 listopada 2002 r. do 30 marca 2003 r. w Gmachu Głównym Muzeum Sztuki w Łodzi prezentowane są obrazy, linoryty i litografie, kompozycje heliograficzne, rysunki, ekslibrisy, okładki książkowe, fotografie związane z życiem Karola Hillera i dokumenty ze zbiorów własnych, a także Muzeów Narodowych w Warszawie i Poznaniu, Muzeum im. W. Broniewskiego w Warszawie, Muzeum Historii Miasta Łodzi oraz prywatnej kolekcji rodziny Hillera.

Karol Hitler urodzony w Łodzi w 1891 roku, kształcił się m. in. w kijowskiej Akademii Sztuk Pięknych, gdzie zgłębił tajniki tradycyjnego malarstwa i sztuki ikon, ale także zetknął się z rosyjską i ukraińską awangardą. Tak wyposażony powrócił do rodzinnego miasta w 1921 roku.

Zafascynowany kubistycznym pięknem fabryk wraz z poetą Witoldem Wandurskim zbudował – w cyklu tekstów “Sztuki plastyczne w Łodzi” – nowoczesny i ekspresyjny mit miasta pracy. W roku 1923 wystawiał w Łodzi razem z najświetniejszymi artystami swego czasu: L. Fenigerem, W. Kandyńskim, E. Hecklem, A. Kubinem.

Stworzył serię monumentalnych linorytów odnoszących się do ludzi i architektury miasta. W końcu lat dwudziestych Hiller zwrócił się ku malarstwu abstrakcyjnemu- tworzył pulsujące życiem obrazy o urozmaiconej fakturze i kolorycie, bogactwie form geometrycznych, biologicznych czy też o kosmologicznym pochodzeniu.

Rok 1928 zaznaczył się w twórczości Hillera początkiem eksperymentowania z nową techniką graficzną – heliografią, którą sam wynalazł. Na przejrzystej kliszy rysował, malował a także chemicznymi i fizycznymi sposobami “rewoltował” materię. Rezultat tych działań odbijał na papierze światłoczułym.

W latach trzydziestych Hiller otwarcie występował przeciw hitleryzmowi i rodzimym tendencjom faszystowskim. W jego domu znajdowali gościnę byli więźniowie Berezy Kartuskiej oraz działacze Stronnictwa Demokratycznego.

Za taką postawę artysta zapłacił najwyższą cenę. Kiedy wraz z utworzeniem Warhegau posypały się aresztowania, Hiller został uwięziony jako jeden z pierwszych- 10 listopada 1939 roku, a następnie przewieziony wraz z działaczami demokratycznymi do obozu koncentracyjnego w fabryce Glazera w Radogoszczu. Kiedy któryś ze współwięźniów oświadczył w rozmowie, że największą sztuką będzie zachowanie życia w tych warunkach, Hiller odpowiedział, że najważniejsze jest zachowanie godności ludzkiej.

Władając świetnie językiem niemieckim – pochodził z rodziny niemieckich kolonistów, osiadłych w Polsce w XIX wieku – nie używał w rozmowie z Niemcami tego języka. W początku grudnia 1939 roku, po parodii procesu sądowego, Karol Hiller został skazany na karę śmierci przez rozstrzelanie. Wywieziono go wraz z innymi skazanymi do lasów lućmierskich i tam zamordowano. 7 grudnia 1939 roku Jadwidze Hitler, żonie Karola zostały zwrócone przedmioty należące do jej męża.

Tak zakończyło się życie jednego z największych artystów dwudziestolecia międzywojennego, artysty o niezwykłej wyobraźni, znakomicie opanowanym warsztacie, wizji plastycznej świadomej swego czasu. Marian Minich, pierwszy dyrektor Muzeum Sztuki w Łodzi, pisał o Karolu Hillerze w swej książce “Szalona galeria”, że był on pełen odwagi i głębokiego poczucia godności, że pojmował twórczość jako jedną z form działalności społecznej i usiłował dać temu poglądowi wyraz praktyczny w życiu.

Twórczość Hillera budzi nieustające zainteresowanie. Jego dzieła prezentowane były na międzynarodowych wystawach awangardy w Austrii, we Francji, w Niemczech, Szwajcarii, we Włoszech i w USA, a ostatnio na Festiwalu Europalia 2001 w Belgii. Muzeum Sztuki w Łodzi, które posiada w swych zbiorach wiele dzieł Hillera, wystawą “Nowe widzenie” pragnie pokazać siłę talentu i wyobraźnię Hillera, przybliżyć go – najpełniej jak to możliwe – społeczeństwu.

Dodaj komentarz